Community Newsletter - Cymraeg

Mae’r rhifyn hwn yn llawn straeon sy’n dathlu’r bobl, y rhaglenni, a’r cynnydd sy’n siapio ein gêm. Rydym yn falch o dynnu sylw at Wobrau WOMENIN eleni, gan gynnwys llongyfarchiadau enfawr i Angie Prangell o Glwb Rygbi Crosskeys ar gael cydnabyddiaeth haeddiannol. Rydym hefyd yn anrhydeddu 47 mlynedd anhygoel o ymroddiad gydag erthygl arbennig ar Arfon Henderson o Benygraig, y mae ei wasanaeth hirsefydlog yn parhau i ysbrydoli.

Hefyd, ar achlysur sy’n teimlo fel carreg filltir, rydym yn falch iawn o gyhoeddi creu Grŵp Cynghori EDI Undeb Rygbi Cymru, sy’n cryfhau ein hymrwymiad i gydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant ar draws y gêm.

Does ots os ydych chi’n darllen hwn yn y clwb rygbi lleol, wrth fwrdd eich cegin, neu ar yr ystlys â fflasg o goffi yn eich llaw, rydyn ni’n falch iawn o’ch cael chi yma unwaith eto.

Rydym yn edrych ymlaen at gadw mewn cysylltiad wrth i ni ddathlu cryfder, ymroddiad, ac angerdd rygbi cymunedol Cymru.

Yn rhifyn diweddaraf Podlediad Undeb Rygbi Cymru fe gaiff y Prif Weithredwr Abi Tierney ei holi am gyflwr presennol Rygbi Cymru. Yn ddi-flewyn ar dafod, fe siaradodd hi am ei chynlluniau ar gyfer y rhanbarthau, gwerthiant Rygbi Caerdydd a phryd y bydd y cynlluniau hyn yn dwyn ffrwyth.

Gwrandewch ar y rhifyn arbennig o’r podlediad YMA.

Ers bron i hanner canrif, mae Clwb Rygbi Penygraig wedi gallu dibynnu ar un presenoldeb cyson: ymroddiad a chalon Arfon Henderson, sydd y tymor hwn yn dathlu 47 mlynedd anhygoel o wirfoddoli gyda’r clwb.

Ymunodd Arfon â Chlwb Rygbi Penygraig am y tro cyntaf yn 1980, gan gamu i mewn i helpu gyda chymorth cyntaf ar y cae. Tyfodd yr hyn a ddechreuodd fel help llaw cyflym i fod yn gyfraniad gydol oes. Dros y blynyddoedd, ehangodd ei rôl, gan gefnogi chwaraewyr ar ochr y cae, rheoli offer, cynorthwyo gyda gwaith sylfaen, a gwneud beth bynnag yr oedd ei angen ar y clwb. Yn 2003/04, fe’i penodwyd yn Rheolwr Tîm, rôl y mae’n parhau i ymfalchïo ynddi.

Heddiw, mae ymdrechion Arfon yn cwmpasu popeth o baratoi ystafelloedd newid a chynnal a chadw peiriannau i ofalu am fagiau tacl, padiau, peli, offer cymorth cyntaf, a hanfodion di-ri eraill sy’n cadw rygbi ar lawr gwlad i fynd. “Mae yna lawer o waith,” mae’n cyfaddef, “ond mae’n werth chweil. Mae’n arbennig fod pobl dal fy eisiau yn fy oed i.”

Mae Arfon yn siarad yn angerddol am dreftadaeth Clwb Rygbi Penygraig wrth i’r clwb agosáu at ei 150fed flwyddyn. Safle Glofa’r Naval oedd hwn ar un adeg ond cafodd y tir ei drawsnewid trwy ddegawdau o ymdrech gan wirfoddolwyr ymroddedig, rhywbeth y mae’n ei gredu sy’n parhau i fod yn sylfaen i lwyddiant y clwb. Mae’r un mor ymrwymedig i’w ddyfodol, gan bwysleisio pwysigrwydd rygbi ieuenctid a’r her o gadw timau’n chwarae trwy amodau anodd.

Ymhlith ei atgofion mwyaf annwyl mae’r tymhorau pan enillodd y clwb ddyrchafiad, eiliadau y mae’n eu disgrifio fel cyflawniadau a rennir gan bawb, o aelodau’r pwyllgor i hyfforddwyr, chwaraewyr a gwirfoddolwyr. Er i ni ofyn iddo, mae’n gwrthod enwi unrhyw hyfforddwr yn arbennig, gan ganmol pawb sydd wedi gwasanaethu Penygraig dros y degawdau.

Daeth dyddiau chwarae Arfon ei hun i ben yn gynnar oherwydd damwain yn y pwll glo, ond ni phylodd ei gariad at y gêm erioed. “Roeddwn i’n dal i gael yr awydd hwnnw i fod yn rhan o dîm rygbi,” meddai. “Rwy’n falch iawn o fy nghlwb, ac fe fyddaf am byth.”

Ar ôl 47 mlynedd, mae Clwb Rygbi Penygraig yr un mor falch ohono fe.

Mae Undeb Rygbi Cymru (URC) wedi cyhoeddi sefydlu ei Grŵp Ymgynghorol ar Gydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant (EDI) newydd, carreg filltir allweddol wrth gyflawni Strategaeth EDI ‘Crys i Bawb’ a chryfhau ymrwymiad y sefydliad i gynrychioli ac adlewyrchu cymunedau amrywiol Cymru.

Dywedodd Liam Scott, Pennaeth EDI Undeb Rygbi Cymru, “Rydym yn falch iawn o gyhoeddi creu ein Grŵp Cynghori EDI yn Undeb Rygbi Cymru. Mae’n gam sylweddol ymlaen wrth gyflawni ein Strategaeth ‘Crys i Bawb’ ac ymgorffori cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant wrth wraidd rygbi Cymru.

“Bydd y mewnwelediad a roddir gan y grŵp hwn yn hanfodol wrth i ni barhau i ddyfnhau ein cysylltiadau cymunedol; gan hyrwyddo a chryfhau safonau EDI o glybiau cymunedol hyd at y gêm elitaidd, bydd y Grŵp yn chwarae rhan hanfodol wrth helpu i sicrhau bod rygbi yng Nghymru yn groesawgar, yn gynhwysol ac yn gynrychioliadol o bawb sy’n caru’r gamp.”

Mae’r Grŵp Cynghori cyntaf yn dwyn ynghyd grŵp amrywiol o arbenigwyr a lleisiau cymunedol:

• Zoiey Smale (Cadeirydd)

• Dean Pymble (Is-gadeirydd)

• Laylla Stanley

• Ali Arshad

• Bethan Howell

• Jalal Goni

Dewch i gwrdd â Grŵp Cynghori EDI Undeb Rygbi Cymru yma.

Mae Prostate Cymru yn galw ar gymuned rygbi Cymru i gefnogi her anhygoel yn haf 2026: Walk of Wales. Bydd tîm craidd yn mynd i’r afael â thaith 1,000 milltir o amgylch perimedr cyfan Cymru, gan gwblhau Llwybr Arfordir Cymru i gyd a llwybr Clawdd Offa mewn dim ond 44 diwrnod. Eu cenhadaeth yw codi arian i gyflogi chwe Nyrs Canser Arbenigol, gan sicrhau bod dynion ledled Cymru yn derbyn cefnogaeth hanfodol ar gyfer canser y prostad.

Gwahoddir clybiau rygbi i gymryd rhan drwy gyfres o naw Taith Gerdded Gymunedol a gynhelir ar hyd y llwybr. Gallwch ymuno am un cam neu gymryd rhan mewn sawl cam. Mae cofrestru yn £50, a bydd pob ceiniog a godir yn helpu Prostate Cymru i gyrraedd ei nod codi arian o £300,000.

Gydag 1 o bob 8 dyn yng Nghymru wedi cael diagnosis o ganser y prostad, mae’r her hon yn ymwneud â mwy na milltiroedd. Mae’n ymwneud â chodi ymwybyddiaeth, profion cynnar, a chefnogi teuluoedd ledled y genedl.

Cofrestrwch am daith gerdded YMA.

Gall clybiau rygbi ledled Cymru bellach gael mynediad at un o 1,000 o leoedd hyfforddi ymwybyddiaeth iechyd meddwl newydd a lansiwyd i helpu timau, hyfforddwyr a gwirfoddolwyr i adnabod a chefnogi pobl a allai fod yn cael trafferth yn well.

Wedi’i ddatblygu gan Mind Cymru a UK Coaching, a’i gefnogi gan Undeb Rygbi Cymru, nod yr hyfforddiant ar-lein yw helpu clybiau i greu amgylcheddau diogel a chynhwysol lle mae pawb yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi.

Anogodd y Gweinidog Iechyd Meddwl Sarah Murphy glybiau rygbi i gymryd rhan, gan dynnu sylw at sut y gall chwaraeon chwarae rhan hanfodol wrth gyrraedd dynion cyn iddynt gyrraedd pwynt argyfwng.

Mae’r fenter yn cefnogi Strategaeth Atal Hunanladdiad a Hunan-niweidio cenedlaethol Cymru, sy’n canolbwyntio ar wella mynediad at gymorth cynnar a lleihau stigma. Gyda dynion yn cynrychioli’r mwyafrif o farwolaethau yr amheuir eu bod yn hunanladdiad, mae ymyrraeth gynnar trwy chwaraeon cymunedol yn cael ei ystyried fel ffordd allweddol o helpu mwy o bobl i agor eu calon a gofyn am help.

Mae Undeb Rygbi Cymru hefyd yn falch o barhau â’i hwb Iechyd Meddwl yng nghanol y ddinas yn Stadiwm Principality. Fe’i lansiwyd yn 2025 mewn partneriaeth â Sefydliad Jac Lewis a Sefydliad Brenhinol Tywysog a Thywysoges Cymru.

Ar agor bob dydd Mercher, 10am–3pm (Giât 4, Stryd Westgate), mae’r ganolfan yn cynnig cymorth cyfrinachol uniongyrchol i oedolion dros 18 oed sy’n amrywio o faes iechyd meddwl a lles i dai, cyllid, cyflogaeth a chyngor cyfreithiol.

Gall clybiau gofrestru ar gyfer hyfforddiant iechyd meddwl rhad ac am ddim trwy wefan UK Coaching YMA.

Llongyfarchiadau i Angie Prangell, sydd wedi cyrraedd rownd derfynol Gwobr Gwirfoddolwr y Flwyddyn yng Ngwobrau WOMENIN gan gylchgrawn a phodlediad SPORTIN, a gynhelir yng Nghaerdydd ar 19 Mawrth. Mae enwebiad Angie yn adlewyrchu ei hymroddiad rhyfeddol i Glwb Rygbi Crosskeys, lle mae hi wedi bod wrth galon y clwb ers dros ddau ddegawd. Mae ei gwaith diflino y tu ôl i’r llenni, o drefnu diwrnodau gêm i gefnogi chwaraewyr a hyfforddwyr, wedi helpu’r clwb i ffynnu trwy fuddugoliaethau a heriau mawr, gan gynnwys ymdopi â’r pandemig a dau lifogydd dinistriol. Mae arweinyddiaeth, positifrwydd ac ymrwymiad diwyro Angie i greu amgylchedd diogel, cynhwysol a chroesawgar wedi ei gwneud yn fodel rôl o fewn y gymuned rygbi, yn enwedig i fenywod mewn rolau llywodraethu. Mae chwaraewyr rhyngwladol Cymru, Georgia Evans a Gwen Crabb, hefyd wedi cyrraedd y rownd derfynol, gyda Georgia ar y rhestr fer ar gyfer y Wobr Model Rôl a Gwen ar gyfer Gwobr Pencampwr y Cyfryngau. Pob lwc i bawb sydd wedi cyrraedd y rownd derfynol, mae eich angerdd a’ch ymroddiad yn parhau i ysbrydoli cymunedau ledled Cymru.

Mae Undeb Rygbi Cymru yn annog pob clwb i atgyfnerthu’r neges am barch at swyddogion y gêm yn dilyn achosion diweddar o gam-drin a thorri rheolau ymddygiad. Mae rygbi yng Nghymru wedi’i seilio ar werthoedd parch, disgyblaeth, uniondeb a chymuned, ac mae’n hanfodol ein bod ni’n eu diogelu. Mae swyddogion y gêm yn wirfoddolwyr ymroddedig, ac mae pob clwb, hyfforddwr, chwaraewr a chefnogwr yn rhannu cyfrifoldeb am sicrhau eu bod yn teimlo’n ddiogel ac yn cael eu croesawu. Bydd cam-drin o unrhyw fath yn arwain at sancsiynau difrifol. Rhaid i glybiau ddilyn protocolau diwrnod gêm, hyrwyddo ymddygiad cadarnhaol, a monitro cyfryngau cymdeithasol yn gyfrifol. Trwy weithio gyda’n gilydd, gallwn ddiogelu gwirfoddolwyr a chynnal amgylchedd rygbi diogel a chynhwysol.

Diolch.

Diolch i’r holl glybiau sy’n symud ymlaen trwy eu paratoadau ar gyfer y model buddsoddi ar hyn o bryd.

Y mis hwn, hoffem ddiolch yn arbennig i’n grŵp Mabwysiadwyr Cynnar, sydd wedi gweithredu fel ffrindiau beirniadol amhrisiadwy trwy gydol y gwaith o ddatblygu a lansio’r model. I: Crosskeys, Croesyceiliog, Castell Newydd Emlyn, Llansawel, Machen, Llangefni, Tonyrefail, Ironsides Tredegar, Uplands Abertawe a Fardre – diolch am eich herio cytbwys a’ch cefnogaeth gyson. Mae ein grŵp WhatsApp Mabwysiadwyr Cynnar wedi chwarae rhan ganolog wrth lunio llwyddiant y model hwn, ac rydym yn hynod ddiolchgar am eich amser, eich mewnwelediad a’ch ymrwymiad.

Rydym hefyd yn falch o gyhoeddi mai Fardre yw’r clwb cyntaf yng Nghymru i gyflwyno eu hachrediad. Edrychwn ymlaen at dderbyn rhagor o gyflwyniadau yn yr wythnosau nesaf. Diolch yn arbennig i Malcolm Thomas am arwain cyflwyniad y clwb. Ar ran Phil Thomas, Cadeirydd Fardre, y clwb a thîm Datblygu’r Clwb, diolch yn fawr, Malcolm.

Yn olaf, nodyn i atgoffa bod pwyllgorau clybiau rygbi ledled Cymru yn gwneud llawer iawn o waith i sicrhau eu bod yn cyrraedd eu lefel achredu ddewisol. Os oes gennych chi sgiliau perthnasol ac os ydych chi’n teimlo y gallwch gefnogi’ch clwb gyda’i gyflwyniad, cysylltwch â phwyllgor eich clwb.

Mae ymgyrch Pass it Back Undeb Rygbi Cymru yn ein hatgoffa mai ein cymunedau yw’r gwir bŵer tu ôl i rygbi Cymru.

Mae’r holl arian a godir drwy gemau, digwyddiadau a nwyddau rhyngwladol yn cael ei ail-fuddsoddi’n uniongyrchol i’r gêm ledled Cymru, gan gefnogi clybiau, hyfforddwyr, gwirfoddolwyr, dyfarnwyr a chwaraewyr ar bob lefel. Pan fyddwch chi’n cefnogi rygbi Cymru, rydych chi’n helpu i dyfu’r gêm yn eich cymuned eich hun, gan ariannu’r rhaglenni, y bobl a’r cyfleoedd sy’n sicrhau bod ein camp yn ffynnu.

Gyda’n gilydd, rydyn ni’n ei basio yn ôl, fel y gall y gêm gyfan symud ymlaen.

Mae gan Gymru ei senedd ei hun – y Senedd. Mae’n gwneud deddfau am bob math o bethau sy’n effeithio ar eich bywyd bob dydd yng Nghymru.

Mae etholiad nesaf y Senedd ar 7 Mai 2026. Os ydych chi’n 16+ oed ac yn byw yng Nghymru, gallwch bleidleisio. Bydd gennych un bleidlais i ddewis pwy rydych chi eisiau iddynt gynrychioli eich ardal yn y Senedd.

Bydd yr Aelodau rydych chi’n eu hethol yn dylanwadu ar benderfyniadau am faterion sy’n effeithio ar bawb yng Nghymru.

Pethau fel ysbytai a meddygon teulu, chwaraeon a diwylliant, ysgolion ac addysg, trafnidiaeth ffyrdd a rheilffyrdd, ffermio, a’r Gymraeg.

Gallai eich pleidlais siapio eich dyfodol chi a’ch cymunedau.  Ewch i ddarganfod mwy yn Senedd.Cymru/etholiad  

Mae eich pleidlais yn bwysig. Gwnewch eich marc.